"...Viết về văn học Việt Nam ở hải ngoại là điều khó. Thứ nhất là vì các nhà văn tản mác khắp nơi, định cư ở nhiều quốc gia khác nhau, nhiều lục địa khác nhau, cách nhau xa lơ xa lắc, do đó sách báo cũng tản mác theo, hiếm có ai, kể cả các nhà phê bình cần cù nhất, có đủ tài liệu để an tâm theo đuổi một công trình khảo cứu nghiêm túc. Thứ hai là vì dòng văn học ấy không phải là một cái gì liên tục và nhất quán: nó không ngừng được bổ sung bằng những cây bút mới, phần lớn là từ Việt Nam sang, hoặc bằng cách vượt biển hoặc bằng con đường đoàn tụ gia đình, những người từ kiến thức đến kinh nghiệm và cả phong cách văn học đều được định hình từ trong nước, trước hoặc sau năm 1975, chứ không hề chịu ảnh hưởng của thơ Cao Tần, thơ Mai Thảo, thơ Đỗ Kh. hoặc truyện dài, truyện ngắn của Võ Phiến, của Nguyễn Mộng Giác, của Trần Vũ ở hải ngoại. Những tìm tòi, những phát kiến của lớp nhà văn nhà thơ lưu vong đi trước, bởi vậy, ít khi được kế tục. Lửa thỉnh thoảng được nhóm lên, chưa thành đám cháy, chỉ hiu hắt rồi lại lụi tàn. Thứ ba, ngay cả cái tên gọi của nó, văn học lưu vong hay văn học hải ngoại, đều là những khái niệm khá mơ hồ, không phải ai cũng chấp nhận...."
Bạn vừa đọc những giòng chữ đầu tiên của Nguyễn Hưng Quốc được trích từ tuyển tập "20 Năm Văn Học Việt Nam Hải Ngoại 1975-1995". Biết thế, nhưng trong sự cố gắng, nhà xuất bản Thời Văn vẫn thực hiện một trang "Văn Học Việt Nam Hải Ngoại" trên mạng với hy vọng nhỏ là giới thiệu đến bạn đọc một cái nhìn khái quát về quá trình sinh hoạt văn học trong vòng hơn hai mươi năm của chúng ta qua tác phẩm của một số tác giả chúng tôi thâu nhặt được.
Thật tình, trên trang này, khó lòng hình thành một sơ đồ chính xác cho nền văn học Việt Nam hải ngoại. Chúng tôi đã ngồi lại để bàn về việc này nhưng các câu trả lời chỉ có tính cách tượng trưng. Theo thời gian? Cũng được, nhưng sẽ đánh dấu vào nhưng năm nào để thành các giai đoạn? Theo địa bàn định cư? Cũng được, nhưng đời sống tỵ nạn mấy ai định cư mãi một nơi, nay chỗ này, mai chỗ khác, rồi sẽ biết đặt vào nhóm nào? Theo khuynh hướng sáng tác? Lại càng khó hơn, bởi các tác giả hầu như trộn lẫn giữa ba khuynh hướng chính: Đấu Tranh, Hoài Cổ và Hội Nhập... Những câu hỏi được đặt ra, những câu trả lời được bàn lại và bế tắc. Cuối cùng, đành tạm chia các tác giả, tác phẩm một các tương đối trong cac phần chính: văn, thơ, biên khảo, v.v.. và không theo thứ tự thời gian xuất hiện hay địa bàn.
Như thế, bạn sẽ gặp cac phần chính của văn học hải ngoại với từng nhóm tác giả được sắp xếp theo thứ tự abc... Và, tất nhiên công việc này sẽ mang nhiều thiếu sót bởi địa bàn văn chương Việt Nam hải ngoại quá rộng cũng như sự xuất hiện ào ạt của những người viết nhưng, như đã nói, bằng sự cố gắng trong khả năng hạn hẹp, chúng tôi chỉ mong hy vọng được hình thành hoài bão.
Bạn hãy nghĩ Thời Văn chỉ là một nơi chốn để lưu trữ những góp nhặt của tất cả chúng ta. Chúng ta, vâng, đó là mọi người và cả bạn. Chúng tôi chỉ là những người đứng ra tạo một sân chơi chung. Và sự tiếp tay của bạn là điều cần thiết lớn để công việc thâu nhặt quá trình văn học Việt Nam của chúng ta được hình thành tốt đẹp. Rất mong, và rất cần bạn phụ tay cùng đóng góp.
Trân trọng.
Thời Văn